Dankzij het onvolprezen Sociaal Cultureel Planbureau weten we dat integratie op de zorgenlijst van de bevolking stevig is gedaald. De economie, de Euro en de gezondheidszorg zijn de nieuwe “Idols” van de publieke opinie. Wat door het SCP niet wordt onderzocht is de vraag of deze verschuiving (mede) wordt veroorzaakt doordat in de publieke ruimte de laatste maanden vooral over de Euro, de banken en de pensioenen wordt gesproken of dat politici zoveel minder aandacht aan integratie geven omdat de aandacht daarvoor voor een groot deel is verdampt.  Anders gezegd: reageert de politiek op de ‘mood of the nation’ of vormt zich die ‘mood’ omdat de politieke agenda verschuift ? Zoveel is zeker, kennelijk heeft de koppeling tussen het debat over het karakter van de islam en integratievraagstukken in de publieke opinie uiteindelijk weinig sporen achter gelaten. Het debat over de islam is ook een wat on-Nederlandse discussie. Ons land is ontstaan uit een strijd tegen (Spaanse) overheersing, maar vooral uit een strijd tegen de katholieke staatsgodsdienst, die daarmee samenhing. De gewonnen vrijheid dreigde ons van een nieuwe (gereformeerde) staatsgodsdienst te voorzien, maar zover is het niet gekomen. De grote religieuze meningsverschillen werden geleidelijk ‘opgelost’ door een vorm van non-interventie, souvereiniteit in eigen kring. Huiselijk gezegd: je mag bij ons van alles zijn, mits je andermans (grond)rechten maar niet te na komt. Speculaties over ‘het ware’ karakter van de Islam zijn op zich interessant, de wereldwijde verschillen in de beleving van moslims evenzeer. Maar die discussie heeft met de maatschappelijke kansen van migranten en hun kinderen in dit land maar weinig van doen. Behalve als hun religie hun kansen op werk en inkomen negatief zouden beïnvloeden. Dat nu heeft niemand aangetoond. Zeker, elke migrant moet goed Nederlands spreken wil hij zich hier redden. Maar in de beste Nederlandse tradities behoort het voor die maatschappelijke kansen niets uit te maken of hij wel of niet de moskee regelmatig bezoekt, principieel halal eet en zich wel of niet als een religieuze moslim beschouwt.

Als op de hitparade van zorgen de integratie aanzienlijk lager scoort biedt dat mogelijkheden de echte integratievraagstukken weer wat zakelijker te bespreken. Hoe staat het met scholing en werk, in welke mate nemen migranten en hun kinderen deel aan de samenleving, wat is het perspectief op de langere termijn voor nieuwkomers en hun (klein)kinderen. Die vragen goed beantwoorden is ook zonder de ketelmuziek over de Islam al lastig genoeg.

Jacques Wallage
bijzonder hoogleraar Integratie en Openbaar Bestuur