Hier vindt u de laatste editie van onze ISW Nieuwsbrief:

ISW Nieuwsbrief Mei 2012

Een oude, naïeve, streng islamitische Iraanse vrouw raakt in shock nadat zij twee buurmannen de liefde ziet bedrijven. Een Nederlandse geschiedenisleraar moet een verhouding met zijn Marokkaanse leerlinge bijna met de dood bekopen. Een Nederlander vindt een moslim op zijn balkon en neemt deze in huis, maar wordt tot waanzin gedreven door de vele islamitische feestdagen en de daarbij horende vreemde en bloederige rituelen. In mijn proefschrift, Verdorven grensplaatsen. Ontmoetingen tussen moslims en niet-moslims in de Nederlandse literatuur (1990-2005), bespreek ik deze en andere vreemde ontmoetingen tussen moslims en Nederlanders in het werk van Kader Abdolah, Robert Anker, Abdelkader Benali en Hafid Bouazza.

De periode die centraal staat in mijn proefschrift, de vijftien jaar tussen 1990 en 2005, is te zien is als een overgangsperiode. Eind jaren tachtig werd duidelijk dat de aanwezigheid van grote groepen moslims in Nederland een permanent karakter zou hebben. Voor het eerst in de geschiedenis van Nederland manifesteerden moslims zich in die tijd in de publieke ruimte en gaven soms blijk van religieuze en etnische loyaliteiten die tot dan toe onbekend waren. In de jaren die daarop volgden, werd er een breed publiek debat gevoerd over welke ruimte de islam kan en mag krijgen in Nederland. In die discussie gaat steeds meer de overtuiging heersen dat de aanwezigheid van grote groepen moslims tot een botsing van beschavingen zal leiden. Zo rond 2005 is dan ook de algemene opvatting in politiek en samenleving dat de islam op de een of andere manier ingebed moet worden om die botsing te voorkomen.

Terwijl die vermeende botsing steeds meer hét gespreksonderwerp werd op straat, in praatprogramma’s op radio en televisie en op de opiniepagina’s van de landelijke dag- en weekbladen, gebruikten een aantal Nederlandse auteurs die maatschappelijke dynamiek als het ‘ruwe materiaal’ voor hun literaire werk. Dat dat zou gebeuren, ligt voor de hand – en niet omdat  schrijvers zich nou zo graag met maatschappelijke kwesties willen bezighouden. Een ontmoeting die tot frictie leidt, levert nu eenmaal eerder een meeslepend verhaal en meeleven met de personages op dan één die soepel verloopt: mislukte en problematische ontmoetingen zijn, met andere woorden, bruikbaarder voor de schrijver van literatuur.

In hun literaire werk blijken Abdolah, Anker, Benali en Bouazza de grenzen tussen culturen uit te vergroten. Het resultaat is een waar ‘multicultureel drama’: soms hilarisch, wanneer sullige personages lost in translation raken tussen oost en west; soms juist sinister, wanneer een kwaadaardiger soort personage de verschillen tussen de twee werelden niet langer meer aankan en zich tegen een van de twee keert. Tegelijkertijd getuigen deze verhalen van een utopisch verlangen naar een plek of manier van denken waarin het verschil tussen ‘islamitisch’ en ‘westers’ overstegen kan worden. Dat komt overeen met wat volgens deze auteurs de maatschappelijke functie van literatuur is: het literaire werk is zelf ook een utopie, een ‘grensplaats’ waarin ‘islamitisch’ en ‘westers’ elkaar kunnen ontmoeten op een manier die in werkelijkheid onmogelijk is.

Opvallend is dat de romans, korte verhalen en toneelstukken die Abdolah, Anker, Benali en Bouazza schreven, wemelen van de stereotypen: de luie gastarbeider, de fundamentalistische moslim, de racist, de mysterieuze oosterling tegenover de nuchtere westerling, beschaving tegenover barbarij. Alleen in het werk van Kader Abdolah worden dergelijke clichés echter als ‘waar’ voorgesteld, waardoor hij eigenlijk eeuwenoude westerse vooroordelen over ‘de’ moslim bevestigt. Dat verklaart misschien ook wel zijn populariteit.

De andere auteurs gebruiken deze clichébeelden echter om de lezer uit te dagen. De stereotypen worden uiteindelijk ontmaskerd als nep, als valse authenticiteit. Wat volgens de gangbare opvattingen ‘authentiek’ of typisch ‘islamitisch’ en ‘Nederlands’ zou zijn, wordt daarmee in de vreemde werelden uit hun werken gereduceerd tot leugens en maskers. Zo maken deze auteurs, met behulp van fictie, duidelijk dat culturen alleen hoeven te botsen als mensen blijven geloven in wat Abdelkader Benali eens treffend ‘de mythe van de botsing der beschavingen’ heeft genoemd.

Meer informatie over het proefschrift van Sjoerd-Jeroen Moenandar is aan te vragen via S.J.Moenandar@rug.nl.

RUG Symposium “Sustainable Society”

4 juni 2012 – Groningen
11.00-17.00 uur
Locatie: Hanze Sociëteit Groningen
Oude Boteringestraat 19
9712 GC Groningen

In de Rijksuniversiteit Groningen is ‘Sustainable Society’ tot één van de drie universitaire speerpunten gekozen. Het College van Bestuur heeft voor de inhoudelijke invulling van dit thema een interfacultaire denktank ingesteld. Het ISW (instituut voor Integratie en Sociale Weerbaarheid) is gevraagd een universitair symposium te organiseren waar de denktank haar ideeën kan presenteren. In het symposium op 4 juni worden visie en doelen van het speerpunt ‘Sustainable Society’ uiteengezet en worden deelnemende RUG medewerkers gevraagd actief bij te dragen aan de verdere ontwikkeling en invulling van het thema.

Het symposium begint met een plenair gedeelte. Als eerste zal Rector Magnificus Elmer Sterken visie en doelen van de RUG met betrekking tot het speerpunt Sustainable Society uiteenzetten. Prof. Dr. Rafael Wittek (voorzitter van de RUG-brede denktank Sustainable Society) presenteert daarna de resultaten van de denktank. Vervolgens licht  Prof. Drs. Jacques Wallage (directeur ad interim ISW) het ISW-model toe als een manier om organisatie en implementatie van ‘Sustainable Society’ vorm te geven.

In de middag gaan drie verschillende werkgroepen met de drie thema’s van Sustainable Society aan de slag:

• Transitions: Het bestuderen van de historische context en de sociaal-economische voorwaarden voor transities naar duurzame samenlevingen, de daarmee gepaard gaande sociaal-economische en ecologische processen, alsmede hun gewenste en ongewenste gevolgen staan centraal in dit thema.

• Governance: Binnen dit thema speelt de relatie tussen governance en sociale duurzaamheid een rol. Hierbij is onder meer de legitimiteit van nationale en supranationale politieke instituties en beheerstructuren van sociaaleconomische en fysieke aard van belang.

• Media: Dit thema richt zich op de wisselwerking tussen (nieuwe) communicatie en informatiestructuren en de duurzaamheid van de samenlevingen.

Per thema zullen relevante maatschappelijke uitdagingen en de erbij aansluitende onderzoeksvragen geïdentificeerd worden. Afsluitend zullen de resultaten uit de werkgroepen plenair teruggekoppeld worden. Nadere informatie over het programma volgt.

Zet de datum 4 juni 2012 alvast in uw agenda en meldt u snel aan, want de capaciteit is beperkt!
Dit symposium is alleen toegankelijk voor RUG medewerkers. U kunt  zich hier aanmelden door bijgaand registratieformulier in te vullen en te sturen aan:

Kina Wiersema: h.r.wiersema@rug.nl, o.v.v. RUG-symposium ‘Sustainable Society’.

Determinanten van omgekeerd integreren. De rol van de professional in Community Care.

Onderzoekers:   Eleonora Venema  Msc, Prof. Dr. Carla Vlaskamp, Prof. Dr. Sabine Otten

Opdrachtgever: Stichting Talant

Duur: 1 mei 2012- 1 mei 2014

Dit onderzoek heeft als doel determinanten van integratie en sociale weerbaarheid van mensen met een verstandelijke beperking te onderzoeken. Het onderzoek richt zich op de Community Care, waarmee in het huidige onderzoek wordt bedoeld: het ondersteunen van mensen met een verstandelijke beperking in hun dagelijks leven en hun deelnemen aan de (lokale) samenleving.

Concretisering daarvan in beleid betekent onder andere dat zorginstellingen geïntegreerd worden in de gewone woonomgeving, of dat – in het geval van ‘omgekeerde integratie’- personen zonder verstandelijke beperkingen komen wonen op het terrein van de zorginstelling. De gedachte is dat cliënten dan in een ‘meer gewone’ leefomgeving meer “gewoon burger” kunnen zijn en in die situatie beter in staat zijn maatschappelijke rollen op zich kunnen (en zouden moeten) nemen.

In dit onderzoek wordt getracht antwoord te geven op de vraag onder welke condities Community Care bij ‘omgekeerde integratie’ leidt tot deze beide uitkomsten en meer specifiek wat daarin de rol is van professionals.

 ISW-Conferentie: Wanneer werkt diversiteit?

Perspectieven uit wetenschap, beleid, en HR management op de determinanten van succesvolle arbeidsintegratie.

M.m.v. Ella Vogelaar, lid van de Raad van Toezicht van Resto VanHarte en voormalig minister voor Wonen, Wijken en Integratie, Herna Verhagen, lid van de Raad van Bestuur PostNL en voormalig managing director Group HR van TNT en Prof. dr. Maykel Verkuyten, hoogleraar Algemene Sociale Wetenschappen en directeur van ERCOMER aan de Universiteit Utrecht.

Meld u aan!

12 juni 2012 – Groningen .   

12:15 – 17:00

Het Kasteel, Melkweg 1, Groningen

Diversiteit op het werk is inmiddels in bijna alle Nederlandse organisaties en instituties aan de orde van de dag. Mannen en vrouwen, ouderen en jongeren, allochtonen en autochtonen werken dagelijks samen. Maar is er dan ook sprake van integratie? Zijn de relaties tussen meerderheids- en minderheidsleden goed? Waar zijn de struikelblokken, en waar lukt het om de potentiële meerwaarde van diversiteit te oogsten?

Tijdens het  symposium worden mogelijke antwoorden op deze vragen belicht vanuit drie verschillende perspectieven:

1. Theoretische en empirische bevindingen uit de sociale wetenschappen.
2. Politiek en beleid.
3. De praktijk van Human Resource Management.

Meer informatie over dit symposium vindt u hier.
Aanmelden kan door een e-mail (met als attachmenthet het ingevulde registratieformulier) te sturen naar g.l.sijnke@rug.nl

We hopen u te mogen begroeten op 12 juni!

Test van Agenda

Dankzij het onvolprezen Sociaal Cultureel Planbureau weten we dat integratie op de zorgenlijst van de bevolking stevig is gedaald. De economie, de Euro en de gezondheidszorg zijn de nieuwe “Idols” van de publieke opinie. Wat door het SCP niet wordt onderzocht is de vraag of deze verschuiving (mede) wordt veroorzaakt doordat in de publieke ruimte de laatste maanden vooral over de Euro, de banken en de pensioenen wordt gesproken of dat politici zoveel minder aandacht aan integratie geven omdat de aandacht daarvoor voor een groot deel is verdampt.

Anders gezegd: reageert de politiek op de ‘mood of the nation’ of vormt zich die ‘mood’ omdat de politieke agenda verschuift ? Zoveel is zeker, kennelijk heeft de koppeling tussen het debat over het karakter van de islam en integratievraagstukken in de publieke opinie uiteindelijk weinig sporen achter gelaten. Het debat over de islam is ook een wat on-Nederlandse discussie. Ons land is ontstaan uit een strijd tegen (Spaanse) overheersing, maar vooral uit een strijd tegen de katholieke staatsgodsdienst, die daarmee samenhing. De gewonnen vrijheid dreigde ons van een nieuwe (gereformeerde) staatsgodsdienst te voorzien, maar zover is het niet gekomen.

De grote religieuze meningsverschillen werden geleidelijk ‘opgelost’ door een vorm van non-interventie, souvereiniteit in eigen kring. Huiselijk gezegd: je mag bij ons van alles zijn, mits je andermans (grond)rechten maar niet te na komt. Speculaties over ‘het ware’ karakter van de Islam zijn op zich interessant, de wereldwijde verschillen in de beleving van moslims evenzeer. Maar die discussie heeft met de maatschappelijke kansen van migranten en hun kinderen in dit land maar weinig van doen.

Behalve als hun religie hun kansen op werk en inkomen negatief zouden beïnvloeden. Dat nu heeft niemand aangetoond. Zeker, elke migrant moet goed Nederlands spreken wil hij zich hier redden. Maar in de beste Nederlandse tradities behoort het voor die maatschappelijke kansen niets uit te maken of hij wel of niet de moskee regelmatig bezoekt, principieel halal eet en zich wel of niet als een religieuze moslim beschouwt.

Als op de hitparade van zorgen de integratie aanzienlijk lager scoort biedt dat mogelijkheden de echte integratievraagstukken weer wat zakelijker te bespreken. Hoe staat het met scholing en werk, in welke mate nemen migranten en hun kinderen deel aan de samenleving, wat is het perspectief op de langere termijn voor nieuwkomers en hun (klein)kinderen. Die vragen goed beantwoorden is ook zonder de ketelmuziek over de Islam al lastig genoeg.

Jacques Wallage

(bijzonder hoogleraar Integratie en Openbaar Bestuur)

Het rapport “Werkt diversiteit?: Inclusie en exclusie op de werkvloer

Op verzoek van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – Wonen Wijken en Integratie stelde het het Instituut voor Integratie en Sociale Weerbaarheid (ISW) het praktijkhandboek ‘Weten wat werkt?’ op. Daarin wordt beschreven hoe buurtinterventies zo geëvalueerd kunnen worden dat men in de toekomst met steeds meer succes kan interveniëren. De methoden uit het boek worden geïllustreerd met voorbeelden uit een vierjarig wetenschappelijk onderzoek naar buurtvernieuwing in Arnhem.

Om van probleemwijken prachtwijken te maken, wordt tegenwoordig door verschillende instanties veel geïnvesteerd. Met het verbeteren van woningen, het opknappen van buurten en het vergroten van de veiligheid tracht men sociale vernieuwing te bewerkstelligen. De relatie tussen doel en middel is bij sociale wijkvernieuwing echter moeilijk vast te stellen. De vraag of een eventuele verbetering door de gekozen interventie tot stand is gekomen, is vaak niet gemakkelijk te beantwoorden.

Het praktijkhandboek ‘Weten wat werkt?’ is ook in PDF-Formaat.